ความรู้ด้านความปลอดภัย
เลือกใช้ถังดับเพลิงให้ถูกประเภท ปลอดภัยกว่า
ถังดับเพลิงที่เหมาะกับกองกระดาษติดไฟ อาจใช้กับตู้ไฟที่ยังมีกระแสหรือหม้อทอดที่น้ำมันลุกไหม้ไม่ได้ การเตรียมถังดับเพลิงจึงควรเริ่มจากการสำรวจว่าในพื้นที่มีความเสี่ยงจากอะไร แล้วอ่านสัญลักษณ์บนฉลากของถังแต่ละรุ่นให้ตรงกับประเภทไฟ
PROXAFE แบรนด์ภายใต้ UPLIX ชวนทำความรู้จักไฟประเภท A, B, C, D และ K พร้อมวิธีเลือกถัง วิธีใช้แบบ PASS และวิธีตรวจความพร้อมของถังก่อนเกิดเหตุ
ไฟ 5 ประเภทต่างกันอย่างไร?

| ประเภทไฟ | ลักษณะและตัวอย่าง | ตัวอย่างถังที่ใช้ |
|---|---|---|
| A | วัสดุทั่วไป เช่น ไม้ กระดาษ และผ้า | น้ำอัดแรงดัน หรือผงเคมีแห้งที่มีเรต A เช่น รุ่น ABC |
| B | ของเหลวไวไฟ เช่น น้ำมันเชื้อเพลิง และทินเนอร์ | CO₂ หรือผงเคมีแห้งที่มีเรต B ส่วนถังโฟมต้องเลือกให้เหมาะกับของเหลวนั้น |
| C | อุปกรณ์ไฟฟ้าที่ยังมีกระแส เช่น ตู้ไฟ มอเตอร์ และเครื่องใช้ไฟฟ้า | CO₂ หรือผงเคมีแห้งที่มีเรต C |
| D | โลหะติดไฟ เช่น แมกนีเซียม และไทเทเนียม | ผงดับเพลิง Class D ที่ระบุว่าใช้กับโลหะชนิดนั้นได้ |
| K | น้ำมันและไขมันทำอาหาร เช่น น้ำมันในหม้อทอด | ถังเคมีเปียกที่ระบุเรต K |
บทความนี้ใช้การจำแนกแบบ A/B/C/D/K ตามแหล่งอ้างอิงของสหรัฐฯ หากพบฉลากที่ใช้ระบบอื่น ให้ตรวจสัญลักษณ์และคู่มือของรุ่นนั้นโดยตรง
ถังดับเพลิงแต่ละชนิดเหมาะกับพื้นที่แบบไหน?
- ผงเคมีแห้ง (Dry Chemical) รุ่นที่ระบุ ABC ใช้ได้กับไฟ A, B และ C จึงเป็นตัวเลือกสำหรับพื้นที่ที่มีความเสี่ยงหลายแบบ เช่น สำนักงานหรือพื้นที่ทำงานทั่วไป ผงดับเพลิงจะตกค้างหลังฉีด จึงควรคำนึงถึงการทำความสะอาดและอุปกรณ์ที่อยู่ใกล้เคียง
- สารสะอาดชนิดระเหย (Clean Agent) เช่น Halotron® I เป็นตัวเลือกสำหรับพื้นที่ที่ต้องการลดคราบตกค้าง เช่น ห้องอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ บางรุ่นมีเรต B:C และบางรุ่นมีเรต A:B:C ให้ตรวจฉลากของรุ่นที่จะซื้อ
- โฟม (Foam) ถังที่ระบุเรต A หรือ B ใช้กับเชื้อเพลิงตามที่ฉลากกำหนด โฟมช่วยคลุมผิวของเหลวไวไฟ แต่สูตรโฟมต้องเข้ากับชนิดของเหลวในพื้นที่ และไม่ควรใช้โฟมทั่วไปกับอุปกรณ์ไฟฟ้าที่ยังมีกระแส
- คาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) รุ่นที่ระบุ B:C ใช้กับของเหลวไวไฟและอุปกรณ์ไฟฟ้าที่ยังมีกระแส สารดับเพลิงไม่ทิ้งผงตกค้าง แต่ CO₂ อาจสะสมในพื้นที่อับอากาศ ควรปฏิบัติตามข้อจำกัดที่ผู้ผลิตระบุ
- น้ำอัดแรงดัน (Pressurized Water) ใช้ลดความร้อนของวัสดุทั่วไปในไฟ Class A เช่น ไม้ กระดาษ และผ้า ห้ามใช้ถังน้ำธรรมดากับของเหลวไวไฟ น้ำมันทำอาหารที่กำลังลุกไหม้ หรืออุปกรณ์ไฟฟ้าที่ยังมีกระแส
- เคมีเปียก (Wet Chemical) รุ่นที่ระบุ Class K เหมาะกับความเสี่ยงจากน้ำมันและไขมันทำอาหาร เช่น ครัวร้านอาหารที่มีหม้อทอด หากฉลากระบุเรตเพิ่มเติม ให้ยึดตามเรตของรุ่นนั้น
- ผงดับเพลิงสำหรับโลหะ (Class D Dry Powder) ใช้ในพื้นที่ที่มีโลหะติดไฟ ต้องเลือกสูตรให้ตรงกับโลหะที่ระบุบนฉลากหรือคู่มือ เช่น พื้นที่ที่มีเศษหรือผงแมกนีเซียม
วิธีใช้ถังดับเพลิงแบบ PASS
เมื่อพบเพลิงไหม้ ให้แจ้งเตือนคนรอบข้างและแจ้งหน่วยดับเพลิงก่อน ใช้ถังดับเพลิงเมื่อไฟยังเล็กและจำกัดวง มีถังที่ตรงกับประเภทไฟ คุณรู้วิธีใช้ ควันยังไม่เป็นอันตราย และมีทางถอยที่โล่งอยู่ด้านหลัง
- Pull – ดึงสลัก เพื่อปลดล็อกคันบีบ
- Aim – เล็งที่ฐานไฟ ถือถังตามคู่มือและเริ่มฉีดจากระยะที่ผู้ผลิตกำหนด
- Squeeze – บีบคันบีบ ให้สารดับเพลิงพุ่งออกอย่างต่อเนื่อง
- Sweep – ส่ายหัวฉีด ไปด้านข้างให้ครอบคลุมฐานไฟ
ถ้าไฟลุกลาม ควันหนา หรือทางหนีเริ่มถูกปิดกั้น ให้อพยพทันที โทรแจ้งเหตุเพลิงไหม้ 199 จากจุดปลอดภัย หากเกี่ยวข้องกับอุปกรณ์ไฟฟ้า ให้ตัดไฟเฉพาะเมื่อเข้าถึงจุดตัดไฟได้อย่างปลอดภัย
ตรวจถังดับเพลิงอย่างไรให้พร้อมใช้?
กำหนดให้มีการตรวจสภาพภายนอกทุกเดือน และบันทึกผลสำหรับถังแต่ละจุด โดยตรวจรายการต่อไปนี้
- ตำแหน่งติดตั้ง มองเห็นได้ชัด หยิบได้สะดวก และไม่มีของกีดขวาง
- ฉลาก สลัก และซีล ฉลากอ่านได้ สลักอยู่ครบ และซีลไม่ขาด
- แรงดันหรือปริมาณสารดับเพลิง ถังที่มีมาตรวัดควรอยู่ในช่วงใช้งานที่ผู้ผลิตระบุ ส่วนถัง CO₂ แบบไม่มีมาตรวัดให้ตรวจปริมาณด้วยการชั่งตามคู่มือหรือให้ผู้ให้บริการตรวจ
- สภาพตัวถังและหัวฉีด ตรวจรอยบุบ สนิม รอยรั่ว และความเสียหายของสายหรือหัวฉีด
- ประวัติการใช้งานและการบำรุงรักษา เมื่อฉีดใช้แล้วแม้เพียงเล็กน้อย ให้นำถังออกจากจุดใช้งานเพื่อส่งตรวจและบรรจุใหม่หากเป็นรุ่นเติมได้ หรือเปลี่ยนถังหากเป็นรุ่นใช้ครั้งเดียว จัดถังสำรองทดแทนระหว่างนั้น และยึดรอบบำรุงรักษาหรือทดสอบตามคู่มือของรุ่นและข้อกำหนดที่ใช้กับสถานที่
แหล่งอ้างอิง
- OSHA – ประเภทไฟและชนิดถังดับเพลิง
- U.S. Fire Administration – การเลือก การใช้แบบ PASS และการตรวจถังดับเพลิง
- OSHA – การตรวจ บำรุงรักษา และทดสอบถังดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้
- NFPA 10 – มาตรฐานถังดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้
- Halotron® I – ตัวอย่างพิกัด UL แยกตามรุ่น
- กรมอนามัย – การปฏิบัติตัวเมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้
